Smaller Default Larger

Certyfikacja instalatorów.

SEP COSiW  przygotowuje się do szkolen z zakresu certfikacji instalatorów OZE w zakresie instalacji fotowoltaicznych

Zapoznaj się z zasadami i zakresem certfikacji instalatorów OZE.

Od czerwca ub. roku znany jest tekst polskojęzycznej wersji dyrektywy [1]. Nadaje ona nowy i istotny impuls promowania szeroko rozumianej energetyki krajowej, opartej na zasobach odnawialnych (OZE).

Z dyrektywy [1] wynika szczegółowy obowiązek, zapisany w jej art. 14, by do dnia 31 grudnia 2012 r. instalatorzy małych kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych i systemów ciepła słonecznego, płytkich systemów geotermalnych oraz pomp ciepła mieli dostęp do krajowych systemów certyfikacji lub równoważnych systemów kwalifikowania. Również w konsekwencji wymagań dyrektywy w biuletynie informacji publicznej Ministerstwa Gospodarki pojawił się projekt dokumentu pn. „Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych”, skrótowo opisany jako KPD, datowany na dzień 25 maja 2010 r. [2]. Dokument w trzecim dziale zawiera istotne ustalenia odnośnie problemu certyfikacji instalatorów technologii opartych na OZE. Ustalenia te zostaną szerzej przedstawione w niniejszym artykule. 


Odniesienie do obowiązujących przepisów Jak podkreśla KPD, w polskim systemie prawnym na razie nie występuje odrębna procedura certyfikowania instalatorów małych kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych, systemów ciepła słonecznego, płytkich systemów geotermalnych oraz pomp ciepła, zgodna z art. 14 ust. 3 dyrektywy 2009/28/WE [1]. Jednak za równoważny system kwalifikowania uznać można - w chwili obecnej - procedurę ustanowioną w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. „w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń instalacji i sieci” (Dz. U. z 2003 r., nr 89, poz. 828). Przedmiotowe rozporządzenie wydane zostało na podstawie dyspozycji zawartej w art. 54 ustawy Prawo energetyczne, która nakłada na osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach wykonawczych, obowiązek posiadania kwalifikacji potwierdzonych świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne. Pod pojęciem eksploatacji w rozporządzeniu rozumie się nie tylko obsługę, konserwację i remont urządzeń, lecz również montaż, czyli instalację. Podkreślić należy, że opisywana procedura odnosi się do wszelkich urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych wytwarzających, przetwarzających, przesyłających i zużywających energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe, a w tym również energię i ciepło pochodzące ze źródeł odnawialnych. Z racji tego, że polski system prawny nie przewiduje odrębnego systemu kwalifikowania instalatorów małych kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych i systemów ciepła słonecznego, płytkich systemów geotermalnych oraz pomp ciepła, wymienieni instalatorzy objęci są procedurą wskazaną w rozporządzeniu pod warunkiem spełniania przesłanek w nim wskazanych. 

Kto certyfikuje? Jak już wspomniano, warunki udzielania kwalifikacji zawodowych w zakresie osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci znajdują się w art. 54 ustawy Prawo energetyczne [3]. A zatem w celu wprowadzenia systemu certyfikacji i kwalifikowania instalatorów małych kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych i systemów ciepła słonecznego, płytkich systemów geotermalnych oraz pomp ciepła, zdaniem KPD w ramach dotychczasowej regulacji prawnej należy ustanowić zarówno przepisy o randze ustawowej, jak i przepisy o randze wykonawczej. Jedną z możliwych do zastosowania metod wprowadzenia do systemu prawnego odrębnego systemu certyfikacji i kwalifikowania, przeznaczonego wyłącznie dla wspomnianych wyżej instalatorów, jest znowelizowanie w odpowiednim zakresie art. 54 ustawy Prawo energetyczne oraz zmiana rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci. Odpowiednim kształtem ram prawnych dla systemu przyznawania kwalifikacji zawodowych, określonych w art. 14 ust. 3 dyrektywy 2009/28/WE [1], jest także ustanowienie odrębnej delegacji ustawowej do wydania aktu wykonawczego w przedmiocie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się instalowaniem małych kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych i systemów ciepła słonecznego, płytkich systemów geotermalnych oraz pomp ciepła. W polskim systemie prawnym wprowadzenie odrębnego systemu certyfikacji i kwalifikowania zawodowego stanowi materię ustawową, więc ich ustanowienie wymaga wszczęcia i przeprowadzenia procedury legislacyjnej. W tym zakresie za ustanowienie i zatwierdzenie systemu certyfikacji i kwalifikowania instalatorów odpowiedzialna jest Rada Ministrów i Parlament Rzeczypospolitej. 

Obecne działanie systemu Jak już wspomniano, w obecnym stanie prawnym nie istnieje odrębny system kwalifikowania i certyfikacji instalatorów (zakres j.w.). Wymienieni instalatorzy objęci są jednak obowiązkowym potwierdzaniem kwalifikacji zawodowych na podstawie art. 54 ustawy Prawo energetyczne [3], który dotyczy wszystkich osób zajmujących się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji. Dotyczy ich również rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie „szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci” [4]. Zgodnie z art. 54 ustawy Prawo energetyczne potwierdzeniem posiadania uprawnień zawodowych jest świadectwo kwalifikacyjne, które wydawane jest przez komisje kwalifikacyjne powoływane na okres 5 lat, co do zasady, przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Sprawdzenie spełnienia wymagań kwalifikacyjnych należy powtarzać co 5 lat. Szczegółowe zasady stwierdzania posiadania kwalifikacji zawodowych ustanawia wspomniane rozporządzenie [4] Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Spod obowiązku potwierdzenia posiadania kwalifikacji w zakresie obsługi urządzeń i instalacji zwolnieni są użytkownicy eksploatujący niewielkie urządzenia lub instalacje (urządzenia elektryczne o napięciu nie wyższym niż 1 kV i mocy znamionowej nie wyższej niż 20 kW oraz urządzenia lub instalacje cieplne o mocy zainstalowanej nie wyższej niż 50 kW). Zgodnie z §3 rozporządzenia - rodzaje urządzeń, instalacji i sieci, przy których eksploatacji wymagane jest posiadanie kwalifikacji, określa załącznik nr 1 do tego rozporządzenia. Załącznik wymienia 34 rodzaje urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych wytwarzających, przetwarzających, przesyłających i zużywających energię elektryczną, ciepło lub paliwa gazowe. Sprawdzenie kwalifikacji zawodowych dokonywane jest w drodze egzaminu przeprowadzanego na wniosek danej osoby albo na wniosek jej pracodawcy i organizowanego przez komisję kwalifikacyjną. Wniosek taki podlega opłacie zgodnie z art. 54 ust. 4 ustawy Prawo energetyczne [3]. Egzamin przeprowadza zespół egzaminacyjny, który tworzą co najmniej trzy osoby, wyznaczone przez przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej. Egzamin jest ustny, a o jego wyniku członkowie zespołu rozstrzygają większością głosów. W przypadku równej liczby głosów rozstrzygający jest głos przewodniczącego zespołu. Z przebiegu egzaminu sporządza się protokół. W razie negatywnego wyniku egzaminu osoba zainteresowana może ponownie przystąpić do egzaminu pod warunkiem ponownego złożenia wniosku i uiszczenia opłaty. Na podstawie pozytywnego wyniku egzaminu komisja kwalifikacyjna w terminie 14 dni od dnia egzaminu wydaje świadectwo kwalifikacyjne, potwierdzające uzyskanie uprawnień zawodowych. Wzór świadectwa kwalifikacyjnego stanowi załącznik nr 2 do rozporządzenia. 

Na uwagę zasługuje jednak fakt, że wprowadzenia systemu certyfikacji i kwalifikowania instalatorów OZE w Polsce podjęło się jedno zrzeszenie branżowe, które wychodząc naprzeciw zapisom dyrektywy, jak i potrzebom środowiska, przystąpiło wraz z zagranicznymi partnerami - organizacjami instalatorskimi z Niemiec (ZVSHK) i Bułgarii (NIS) - do programu SIRET. Program SIRET, współfinansowany ze środków programu Leonardo da Vinci „Uczenie się przez całe życie”, ma na celu opracowanie i przetestowanie programu szkoleń dla instalatorów, który byłby zgodny z wymaganiami zawartymi w załączniku IV dyrektywy [1]. W ramach programu, na przełomie października i listopada 2009 r. został zorganizowany pilotażowy kurs dla instalatorów, zaprojektowany w oparciu o wypracowany w międzynarodowym zespole program kształcenia specjalistów w zakresie odnawialnych źródeł energii i technologii dla przedsiębiorstw techniki sanitarnej, grzewczej i klimatyzacji. W szkoleniu udział wzięło 24 uczestników: monterów i techników z branży instalacyjnej. Kurs, trwający łącznie 100 godzin, w części teoretycznej pozwolił uczestnikom szkolenia na zapoznanie się z problematyką odnawialnych źródeł energii w zakresie biomasy, słonecznej energii cieplnej, fotowoltaiki, pomp ciepła i kogeneracji w ramach modułów podstawowych i strukturalnych (specjalizacje), w tym część praktyczna obejmująca zajęcia z zakresu montażu i regulacji pracujących urządzeń. Moduł podstawowy zakończył się egzaminem pisemnym, natomiast moduł strukturalny (specjalizacje) egzaminem pisemnym i ustnym. Uczestnicy z pozytywnym wynikiem egzaminów otrzymali certyfikat „Specjalisty w zakresie odnawialnych źródeł energii i technologii w przedsiębiorstwach techniki sanitarnej, grzewczej i klimatyzacji”. Certyfikat, poza podstawowymi danymi uczestnika, zawiera również szczegółowy opis modułów podstawowych i strukturalnych (wybrane przez uczestnika specjalizacje). Certyfikat jest ważny przez 5 lat od daty wystawienia i posiada moc organizacji samorządu zawodowego. Zgodnie z zaleceniami dyrektywy, certyfikacja instalatorów przebiega w oparciu o akredytowane programy szkoleniowe lub przez akredytowanego organizatora szkoleń. Akredytacji programu lub organizatora szkoleń dokonują państwa członkowskie lub wyznaczone przez nie organy administracji. 
Piotr Kubski 

Bibliografia: [1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (tekst mający znaczenie dla EOG), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 140/16 PL z dnia 5 czerwca 2009 r., s. 16-62; [2] Projekt dokumentu „Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych” http://bip.beta.mg.gov.pl/node/10714 [3] Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625, z późn. zm.). [4] Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń instalacji i sieci (Dz. U. z 2003 r. nr 89, poz. 828).